آداب و رسوم ترحیم در کشورهای مختلف جهان
آیینهای ترحیم در فرهنگهای مختلف فقط درباره «مرگ» نیستند؛ بلکه بازتابی از باورهای دینی، نگاه به روح، جایگاه خانواده، احترام به نیاکان و حتی ساختار اجتماعی هر جامعهاند. در بعضی کشورها، سوگواری با سکوت و وقار همراه است و در برخی دیگر، با موسیقی، رقص یا حتی جشن زندگی متوفی برگزار میشود.
در ادامه، نمونههایی واقعی و مستند از آیینهای ترحیم در نقاط مختلف جهان آورده شده است.
————————————————
ایران
در ایران، آیینهای ترحیم ترکیبی از سنتهای اسلامی، فرهنگ ایرانی و رسوم محلی است.
رسوم رایج
– برگزاری مراسم در روز سوم، هفتم و چهلم
– برگزاری سالگرد فوت
– قرائت قرآن و فاتحه
– پخش نذری یا خیرات
– حضور گسترده بستگان و همسایهها برای همدردی
– پوشیدن لباس مشکی، بهویژه توسط خانواده نزدیک
نکات فرهنگی
– «چهلم» در فرهنگ شیعی اهمیت زیادی دارد و ریشه آن به سنتهای مذهبی و تاریخی اسلام برمیگردد.
– در بسیاری از شهرها حلوا، خرما و چای میان مهمانان توزیع میشود.
– در برخی مناطق، عزاداری چند روز ادامه دارد.
————————————————
ژاپن
بیشتر مراسم ترحیم در ژاپن تحت تأثیر آیین بودایی برگزار میشود.
بودیسم یا آیین بودا یک دین و فلسفه معنوی است که حدود ۲۵۰۰ سال پیش توسط «سیدارتا گوتاما» در هند شکل گرفت. در این آیین، زندگی چرخهای از تولد، مرگ و تولد دوباره دانسته میشود و هدف رسیدن به رهایی از این چرخه است.
ویژگیهای مراسم
– سوزاندن جسد رایجترین شیوه تدفین در ژاپن است.
– خانواده لباس مشکی رسمی میپوشند.
– مهمانان پول مخصوص مراسم ترحیم (به نام Kōden) در پاکتهای ویژه هدیه میدهند.
– پس از سوزاندن، اعضای خانواده با چاپستیک استخوانهای باقیمانده را جمعآوری میکنند؛ این بخش از مراسم بسیار نمادین است.
فضای مراسم
عزاداری معمولاً آرام، رسمی و کنترلشده است و ابراز شدید احساسات کمتر دیده میشود.
————————————————
هند
آیینهای ترحیم در هند به دین افراد بستگی دارد، اما در میان هندوها رسوم خاصی رایج است.
هندوئیسم یکی از قدیمیترین سنتهای دینی جهان است که در هند شکل گرفته و مجموعهای از باورها، آیینها و فلسفههای مختلف را در بر میگیرد. یکی از باورهای مهم آن چرخه تولد، مرگ و تولد دوباره (تناسخ) است.
سنتهای هندو
– اغلب جسد سوزانده میشود.
– خاکستر در رودهای مقدس مانند رود گنگ ریخته میشود.
– پسر ارشد خانواده معمولاً مسئول روشن کردن آتش مراسم است.
– رنگ سفید رنگ سنتی عزاداری است.
باور مذهبی
مرگ بخشی از چرخه زندگی و تولد دوباره تلقی میشود و دعاها برای آرامش روح انجام میگیرد.
————————————————
چین
آیینهای ترحیم در چین ترکیبی از باورهای کنفوسیوسی، بودایی و سنتهای نیاپرستی است.
کنفوسیوسیگری یک نظام فلسفی و اخلاقی است که از تعالیم «کنفوسیوس» فیلسوف چینی در حدود ۲۵۰۰ سال پیش شکل گرفته است. این مکتب بر احترام به خانواده، نظم اجتماعی و احترام به نیاکان تأکید دارد.
رسوم مهم
– رنگ سفید نشانه عزاداری است.
– سوزاندن پول کاغذی و اشیای نمادین برای استفاده روح در جهان دیگر.
– استفاده از بخور، شمع و مراسم احترام به نیاکان.
– در برخی مناطق موسیقی سنتی در مراسم اجرا میشود.
نکات فرهنگی
خانوادهها گاهی ماکت خانه، ماشین یا وسایل کاغذی را میسوزانند تا بهصورت نمادین به روح متوفی برسد.
————————————————
اندونزی (قوم توراجا)
یکی از مشهورترین آیینهای ترحیم جهان متعلق به قوم «توراجا» در جزیره سولاوسی اندونزی است.
ویژگیها
– ممکن است جسد ماهها یا حتی سالها در خانه نگهداری شود.
– خانواده با متوفی مانند فردی بیمار رفتار میکنند.
– مراسم تدفین بسیار مفصل و پرهزینه برگزار میشود.
مراسم تدفین
– قربانی گاومیش و خوک بخشی از آیین سنتی است.
– باور دارند روح تا زمان برگزاری مراسم کامل، به جهان مردگان نمیرسد.
————————————————
تبت
در برخی مناطق تبت نوعی تدفین به نام «خاکسپاری آسمانی» انجام میشود.
خاکسپاری آسمانی
– جسد روی ارتفاعات قرار داده میشود تا توسط پرندگان خورده شود.
– این عمل نوعی بازگشت بدن به طبیعت تلقی میشود.
باور مذهبی
در بودیسم تبتی اعتقاد بر این است که پس از مرگ، روح بدن را ترک کرده و جسم دیگر ارزشی ندارد.
————————————————
بریتانیا
مراسم ترحیم در بریتانیا معمولاً رسمی و ساده است.
ویژگیها
– برگزاری مراسم در کلیسا، قبرستان یا سالنهای مخصوص ترحیم
– پوشیدن لباس تیره
– سخنرانی درباره زندگی و خاطرات متوفی
– برگزاری گردهمایی ساده پس از مراسم
تغییرات جدید
در سالهای اخیر مراسمی به نام «Celebration of Life» رایجتر شده که در آن بیشتر بر یادآوری زندگی فرد تمرکز میشود.
————————————————
ایتالیا
در ایتالیا مراسم ترحیم تا حد زیادی تحت تأثیر مسیحیت کاتولیک است.
کاتولیک یکی از شاخههای اصلی مسیحیت است که پیروان آن از تعالیم کلیسای کاتولیک و پاپ پیروی میکنند. این شاخه از مسیحیت در بسیاری از کشورهای اروپا و آمریکای لاتین رایج است.
رسوم
– برگزاری مراسم مذهبی در کلیسا
– حضور گسترده خانواده و دوستان
– روشن کردن شمع برای متوفی
– گلآرایی گسترده در مراسم
فرهنگ اجتماعی
در فرهنگ ایتالیایی، خانواده نقش مهمی در حمایت از بازماندگان دارد و حضور جمعی اهمیت زیادی دارد.
————————————————
روسیه
سنتهای ترحیم در روسیه ترکیبی از سنتهای ارتدوکس مسیحی و فرهنگ محلی است.
مسیحیت ارتدوکس شاخهای از مسیحیت است که بیشتر در اروپای شرقی و روسیه رواج دارد و ساختار و آیینهای مذهبی خاص خود را دارد.
سنتهای رایج
– گذاشتن گل با تعداد زوج روی قبر
– برگزاری مهمانی یادبود پس از خاکسپاری
– سرو غذا و نوشیدنی برای مهمانان
نکته فرهنگی
در فرهنگ روسی، گل با تعداد فرد برای افراد زنده و تعداد زوج برای مراسم ترحیم استفاده میشود.
————————————————
غنا
غنا بهخاطر تابوتهای فانتزی و نمادین مشهور است.
تابوتهای نمادین
تابوتها ممکن است به شکل:
– ماهی
– هواپیما
– ماشین
– حیوانات
– ابزار کار متوفی
ساخته شوند.
مفهوم فرهنگی
شکل تابوت نشاندهنده شغل، شخصیت یا آرزوهای متوفی است.
فضای مراسم
موسیقی و رقص بخش مهمی از مراسم است و گاهی تشییع جنازه به یک گردهمایی بزرگ اجتماعی تبدیل میشود.
————————————————
اتیوپی
در اتیوپی مراسم ترحیم بسته به دین فرد متفاوت است.
رسوم رایج
– برگزاری آیینهای مسیحی ارتدوکس یا اسلامی
– عزاداری چندروزه
– حضور گسترده اعضای جامعه
– تهیه غذا برای مهمانان و عزاداران
در کلیسای ارتدوکس اتیوپی، دعاها و سرودهای مذهبی نقش مهمی در مراسم دارند.
————————————————
مکزیک
یکی از معروفترین آیینهای یادبود مردگان در جهان در مکزیک برگزار میشود.
روز مردگان (Día de los Muertos)
رسوم
– ساخت محراب خانگی برای متوفی
– قرار دادن عکس، شمع و غذای مورد علاقه او
– استفاده از گل همیشهبهار نارنجی
– تزئینات رنگارنگ و نمادهای اسکلت
نگاه فرهنگی
این مراسم ترکیبی از سنتهای بومی مکزیک و مسیحیت است و هدف آن یادآوری و گرامیداشت مردگان است.
————————————————
آمریکا
آیینهای ترحیم در آمریکا بسیار متنوع است و به مذهب، قومیت و منطقه بستگی دارد.
ویژگیهای رایج
– مراسم کوتاه و برنامهریزیشده
– سخنرانی درباره زندگی متوفی
– نمایش عکسها یا ویدئوهای خاطرهانگیز
– پخش موسیقی مورد علاقه فرد
روندهای جدید
در سالهای اخیر مراسم «Celebration of Life» محبوب شده که تمرکز آن بر بزرگداشت زندگی فرد است.
————————————————
نیواورلئان (آمریکا)
در شهر نیواورلئان سنتی به نام «Jazz Funeral» وجود دارد.
روند مراسم
– ابتدا موسیقی آرام و سوگوارانه نواخته میشود.
– پس از پایان خاکسپاری، موسیقی شاد جَز آغاز میشود.
مفهوم
این سنت نمادی از عبور از غم و گرامیداشت زندگی فرد است.
————————————————
نیوزیلند (مائوریها)
مهمترین آیین سوگواری سنتی مائوریها «Tangihanga» نام دارد.
ویژگیها
– مراسم چند روز طول میکشد.
– خانواده و نزدیکان کنار پیکر متوفی میمانند.
– سخنرانی، آواز سنتی و دعا انجام میشود.
نقش اجتماعی
این مراسم فرصتی برای گردهمایی قبیله و تقویت پیوندهای خانوادگی است.
————————————————
آیینهای بسیار متفاوت و خاص:
ماداگاسکار — Famadihana
در برخی مناطق ماداگاسکار آیینی به نام «Famadihana» برگزار میشود که به معنی «چرخاندن استخوانها» است.
مراحل مراسم
– بقایای نیاکان از آرامگاه بیرون آورده میشود.
– در پارچه جدید پیچیده میشوند.
– خانواده با موسیقی و رقص آنان را گرامی میدارند.
باور فرهنگی
این آیین نشاندهنده احترام عمیق به نیاکان و ادامه ارتباط با آنان است.
————————————————
فیلیپین — تابوتهای معلق
در منطقه ساگادا در فیلیپین، برخی تابوتها روی صخرهها نصب میشوند.
دلیل سنتی
– باور داشتند ارتفاع بیشتر روح را به آسمان نزدیکتر میکند.
– همچنین از جسد در برابر حیوانات محافظت میکند.
————————————————
جمعبندی
آیینهای ترحیم در سراسر جهان بسیار متنوعاند و به باورهای دینی، سنتهای تاریخی و فرهنگ هر جامعه وابسته هستند. با وجود این تفاوتها، تقریباً در همه فرهنگها یک هدف مشترک دیده میشود: احترام به فرد درگذشته و ایجاد فرصتی برای همدلی و حمایت از بازماندگان.
